Trạch Nhật — chọn ngày, không phải gieo quẻ

Trạch nhật (chọn ngày lành) là một nhánh riêng của thuật số cổ, khác cấu trúc với Kinh Dịch: không dựa trên quẻ và hào, mà dựa trên lịch — Can Chi của ngày, tiết khí trong năm, và chu kỳ 12 viên quan Kiến Trừ (Kiến, Trừ, Mãn, Bình, Định, Chấp, Phá, Nguy, Thành, Thu, Khai, Bế) lặp lại mỗi 12 ngày. Cùng một ngày dương lịch, hai hệ thống này trả lời hai câu hỏi khác nhau — Kinh Dịch luận một tình huống, trạch nhật xếp hạng những ngày trong một khoảng thời gian.

Đổng Công Tuyển Trạch — một bảng, hai nguồn độc lập

Đổng Công Tuyển Trạch Nhật Yếu Lãm (董公選擇日要覽) là một bảng cổ gán cát/hung cho từng viên quan Kiến Trừ theo từng tháng âm lịch. Bảng này khó xác minh hơn Kinh Dịch nhiều — không có một bản in chuẩn hóa nào được công nhận rộng rãi, và rất nhiều trang mạng chép lại nhau mà không dẫn nguồn gốc. Chúng tôi từng thử và bỏ dở việc này một lần — ở giai đoạn đầu chỉ xác minh chéo được 8 trong hơn 100 mục, phần còn lại thà để trống còn hơn bịa.

Sau đó chúng tôi tìm lại, lần này bắc cầu qua hai kênh thực sự độc lập: một nhánh các trang Hoa ngữ chép theo cùng một gốc, và bản dịch tiếng Việt in năm 1992 của Lê Văn Sửu — dịch từ một bản gốc 1951, không cùng dòng với nhánh kia. Đối chiếu hai kênh này, chúng tôi giữ lại 130 trong 144 ô dữ liệu (tháng × viên quan) — đúng những ô mà nguồn tự nói rõ xu hướng chung (“hung toàn bộ”, “đại cát nói chung”...). 14 ô còn lại chỉ có mô tả theo từng can riêng lẻ mà không có kết luận chung — chúng tôi để trống thay vì tự suy ra một kết luận không có trong nguồn.

Kỳ Môn Độn Giáp — khi cả giờ cũng cần chọn

Trạch nhật thường dừng ở mức chọn ngày. Kỳ Môn Độn Giáp đi xa hơn một bước — xếp bàn cửu cung cho từng giờ trong ngày, rồi đối chiếu với gần 20 cách cục cổ (Thanh Long Phản Thủ, Phi Điểu Điệt Huyệt, Bạch Hổ Xương Cuồng...) để tìm giờ tốt nhất trong một ngày đã chọn. Chúng tôi chỉ đưa vào những cách cục có ít nhất hai nguồn độc lập xác nhận cùng một cách diễn giải — khoảng một nửa canon cổ đạt mức đó ở lần rà soát gần nhất; phần còn lại vẫn đang treo.